Ułożenie rąk na pianinie i postawa: poradnik dla początkujących

Dobre ułożenie rąk na pianinie decyduje o tym, czy za rok zagrasz szybki fragment swobodnie, czy z bólem nadgarstka. Postawę ustawiasz raz, a korzystasz z niej przy każdym utworze. W tym poradniku przejdziemy od krzesła, przez ramiona i nadgarstki, aż po palce. Na końcu znajdziesz listę błędów, które najczęściej poprawiam u początkujących, i sposób, by każdy z nich naprawić.

Wysokość siedzenia

Zacznij od wysokości, bo ona ustawia resztę ciała. Usiądź i połóż dłonie na białych klawiszach. Przedramiona powinny biec mniej więcej poziomo, a łokcie znaleźć się na wysokości klawiatury albo odrobinę wyżej.

• Za nisko: nadgarstki opadają poniżej klawiszy, a palce ciągną dłoń w górę. Grasz z napięciem przedramienia.
• Za wysoko: naciskasz klawisze ciężarem barków, a palce się prostują.

Najlepiej sprawdza się regulowana ława pianistyczna. Jeśli grasz na zwykłym krześle, podłóż twardą poduszkę lub złożony koc. Dziecku podstaw pod stopy podnóżek lub pudełko, żeby nogi nie wisiały w powietrzu.

Siadaj na przedniej połowie siedziska, nie opieraj się o oparcie. Stopy stoją płasko na podłodze, prawa w pobliżu pedału. Plecy są proste, ale nie sztywne: wyobraź sobie, że ktoś delikatnie ciągnie Cię za czubek głowy w górę.

Odległość od klawiatury i środek ciała

Odsuń krzesło tak, by łokcie znalazły się lekko przed tułowiem. Prosty test: siedząc, wyciągnij przed siebie ręce zaciśnięte w pięści. Kłykcie powinny sięgać mniej więcej krawędzi klawiszy.

Gdy siedzisz za blisko, łokcie wbijają się w boki i ręce nie mają miejsca na ruch. Gdy siedzisz za daleko, pochylasz się i męczysz plecy. Właściwa odległość pozwala swobodnie sięgnąć skrajnych oktaw samym przechyleniem tułowia.

Środek ciała ustaw na wysokości środkowego C. Na pianinie zwykle leży ono pod nazwą producenta. Na keyboardzie z 61 klawiszami może być nieco przesunięte, więc sprawdź, gdzie jest c1, zanim usiądziesz. Jeśli dopiero wybierasz instrument, przeczytaj, czym różni się pianino od keyboardu.

Ułożenie rąk na pianinie: dłoń, nadgarstki i palce

Połóż dłonie swobodnie na kolanach. Palce same układają się w łagodny łuk. Przenieś je w tym kształcie na klawiaturę, a masz gotową pozycję. Inna wskazówka: wyobraź sobie, że trzymasz pod dłonią małą piłkę.

Nadgarstki

Nadgarstek leży w jednej linii z przedramieniem i grzbietem dłoni. Nie zapada się poniżej klawiatury ani nie wystaje w górę jak garb. Pozostaje elastyczny: przy akordach i dłuższych frazach lekko się unosi i opada, prowadząc ruch.

Palce i kciuk

Grasz opuszkami, blisko czubka palca, a nie płaską poduszką. Pierwszy staw przy paznokciu nie może się załamywać do środka. Kciuk leży na klawiszu bokiem, przy krawędzi paznokcia, i nie wisi pod klawiaturą. Paznokcie trzymaj krótko, bo długie zmuszają do spłaszczenia palców.

Numeracja palców

W nutach palcowanie zapisuje się cyframi nad nutami lub pod nimi. Obie ręce numerujesz tak samo:

• 1: kciuk,
• 2: palec wskazujący,
• 3: palec środkowy,
• 4: palec serdeczny,
• 5: mały palec.

W podstawowej pozycji C prawa ręka kładzie kciuk na c1 i każdy kolejny palec na kolejnym białym klawiszu aż do g1. Lewa ręka kładzie mały palec na c, oktawę niżej, a kciuk na g. Trzymaj się palcowania z nut. Zmiana palca w połowie nauki oznacza, że ręka musi zapamiętać ruch od nowa.

Rozluźnienie: graj ciężarem ręki, nie siłą

Napięcie to największy wróg pianisty. Dźwięk powstaje z ciężaru ręki, który palec przenosi na klawisz, a nie z wciskania klawisza na siłę. Po naciśnięciu klawisza od razu odpuść nacisk. Klawisz zostaje na dole, ale mięśnie odpoczywają.

Wypróbuj krótkie ćwiczenie. Unieś rękę kilka centymetrów nad klawiaturę, rozluźnij ją całkowicie i pozwól jej opaść na akord C. Poczuj, jak ciężar ramienia sam wydobywa dźwięk. Powtórz kilka razy, a potem graj pojedyncze dźwięki z tym samym poczuciem ciężaru.

Co kilka minut sprawdzaj trzy miejsca: barki, szczękę i oddech. Barki opadają w dół, szczęka jest luźna, oddychasz spokojnie. Jeśli czujesz ból w nadgarstku albo przedramieniu, przerwij grę. Ból to sygnał, że coś w ułożeniu wymaga zmiany, a nie znak, że ćwiczysz dobrze.

Cztery ćwiczenia, które utrwalą dobrą pozycję

Poprawne ułożenie rąk na pianinie musi stać się nawykiem, a nawyk buduje się powtórzeniami. Te ćwiczenia zajmują razem około 5 minut. Rób je na początku każdej sesji, zanim zaczniesz utwór.

1. Stół zamiast klawiatury. Połóż dłonie na stole w kształcie łuku i stukaj kolejno palcami od 1 do 5. Każdy palec uderza czubkiem, reszta dłoni się nie rusza. Bez dźwięku łatwiej skupić się na kształcie.
2. Pięć dźwięków w zwolnionym tempie. Graj c1, d1, e1, f1, g1 i z powrotem, jeden dźwięk na cztery uderzenia metronomu ustawionego na 60. Między dźwiękami sprawdzaj nadgarstek i pierwszy staw.
3. Kółka nadgarstkiem. Trzymaj wciśnięty klawisz trzecim palcem i zatocz nadgarstkiem kilka małych kółek w obie strony. Palec zostaje na miejscu, nadgarstek się rozluźnia.
4. Zmiana pozycji. Zagraj pięć dźwięków od C, potem przenieś całą rękę oktawę wyżej jednym miękkim łukiem z łokcia. Ręka ląduje w gotowym kształcie, bez poprawiania palców.

Najczęstsze błędy początkujących i jak je poprawić

Te błędy powtarzają się u dzieci i dorosłych. Każdy da się poprawić, jeśli wyłapiesz go wcześnie.

1. Płaskie palce. Dłoń leży na klawiaturze jak na stole. Poprawka: wróć do kształtu z kolan i zagraj pięć dźwięków od C do G bardzo wolno, pilnując łuku.
2. Załamany pierwszy staw. Czubek palca ugina się do środka. Poprawka: graj cicho i wolno, wzmacniając palec małymi ruchami. Nie przyspieszaj, dopóki staw się nie trzyma.
3. Opadające nadgarstki. Najczęściej winne jest za niskie siedzenie. Poprawka: podnieś siedzisko i sprawdź, czy przedramię biegnie poziomo.
4. Uniesione barki. Pojawiają się przy trudnych fragmentach. Poprawka: przed każdym podejściem świadomie opuść barki i zrób wydech.
5. Sterczący mały palec lub kciuk. Palce, które akurat nie grają, odskakują w górę. Poprawka: trzymaj je blisko klawiszy, gotowe do gry.
6. Granie siłą. Głośno nie znaczy mocno. Poprawka: ćwiczenie z opadaniem ręki opisane wyżej.

Dorośli często mają tu trudniej niż dzieci, bo latami pracowali przy klawiaturze komputera z płaskimi palcami. Jeśli zaczynasz po trzydziestce czy pięćdziesiątce, zajrzyj do artykułu o nauce gry na pianinie w dorosłym wieku.

Dlaczego przy lekcjach online kamera na klawiaturę pomaga

Własnych rąk podczas gry prawie nie widzisz z boku, a większość błędów z listy powyżej widać właśnie z boku. Dlatego na lekcjach online proszę o kamerę skierowaną na klawiaturę. Widzę wtedy nadgarstki, kąt palców i kciuk, czasem lepiej niż stojąc obok ucznia w sali.

Ustawienie jest proste. Postaw telefon lub laptopa z boku, mniej więcej na wysokości ramienia, tak by kamera obejmowała obie dłonie i przedramiona. Druga możliwość to statyw nad klawiaturą, z obrazem z góry. Zadbaj o światło padające z przodu, nie zza pleców.

Ta sama kamera przydaje się między lekcjami. Nagraj kilkanaście sekund gry i obejrzyj nagranie bez dźwięku, patrząc tylko na ręce. Zobaczysz napięcie, którego nie czujesz w trakcie gry. Więcej o tym, jak ćwiczyć z nagraniem, przeczytasz w poradniku jak ćwiczyć grę na pianinie.

Chcesz, żebym sprawdził Twoją postawę i ułożenie rąk? Zarezerwuj darmową lekcję próbną (30 minut). Ustawimy razem siedzenie i kamerę, a Ty dostaniesz konkretne wskazówki do pracy w domu.